In een vergadering hoorde ik laatst iemand de wens uitspreken dat aandelen die vanwege een faillissement vrijwel niks meer waard waren, op den duur toch weer een aardige som zouden kunnen opbrengen.
De financieel deskundige in het gezelschap, een man met pittige, duidelijke standpunten, reageerde met een uitdrukking die ik niet kende, namelijk: ,,Leer monster koekjes eten.”
Nu heb ik met mijn kinderen veel naar Sesamstraat gekeken, dus ik was onmiddellijk geïnteresseerd. Bestond er een verband tussen deze uitdrukking en het sympathieke Koekiemonster?
Maar nee, ik bleek het verkeerd te hebben verstaan: bij navraag bleek de financieel deskundige te hebben gezegd je mond zal koekjes eten.
Het gaat hier om een Joodse uitdrukking, die verschillende varianten kent. Men zegt onder meer je mond zal koek, koekjes, taart of taartjes eten - smakelijke zoetigheid dus. De betekenis is: het is te hopen dat je gunstige voorspelling uitkomt. Of, korter geformuleerd: ik help het je hopen.
Gaat het hier om een zeldzame uitdrukking, of wordt zij nog met enige regelmaat gebruikt? In Joodse kringen is deze zegswijze nog geregeld te horen en te lezen. Er is een Joods kookboek getiteld Je mond zal koekjes eten, en vooral bij Joodse schrijvers kom je deze uitdrukking met enige regelmaat tegen. Zo schreef Frans Pointl in 1989, in De kip die over de soep vloog: ,,Dokter Leibowitz vertelde me dat hij jarenlang als psychiater in deze kliniek had gepraktiseerd. Nu vertoefde hij er al een jaar als patiënt. ‘Ik hoop maar dat u gauw opknapt, dokter.’ Een triest lachje verscheen op het dikke gezicht. ‘Je mond zal koekjes eten, mijn jongen’.”
Een vroeg voorbeeld is te vinden in het werk van Maurits Dekker. Die schreef in 1939, in Mordje de Jood, deze dialoog: ,,Zoo ver is het nog niet en zoo’n vaart zal het ook wel niet loopen.” ,,Je mond zal koek eten en van mij krijg je een boterkoek van twee pond als je gelijk hebt, bij mijn gezond. Maar jongen, ik ben wel oud, maar ik ben niet mesjogge.”
Er is trouwens ook een uitdrukking voor het omgekeerde, als iemand iets ongunstigs voorspelt. Dan zeiden de Duitse Joden: Dein Mund soll Dreck fressen.
Atten. Gehoord van een jongen van zeventien: atten in de betekenis ‘(tot op de bodem) leegdrinken’. Ik vroeg hem om een paar voorbeeldzinnen. ,,Kom we gaan, at je biertje even.” ,,We hebben een biertje ge-at.” ,,Laten we een atje leggen.” Ken je de uitdrukking ad fundum? vroeg ik hem. Maar daar had hij nou nog nooit van gehoord.
Same-same. Onlangs was ik getuige van een gesprekje tussen een Nederlandse huisbaas en een Poolse schilder. De Nederlandse huisbaas legde de schilder in gebroken Engels en Duits uit dat de muren hier en hier wit moesten worden geverfd. ,,Die muur ook?” vroeg de Poolse schilder. Antwoord van de huisbaas: ,,Yes, same-same.” Ik vond dat heel curieus: ik heb same-same (uitgesproken op z’n Engels) vooral horen gebruiken in Azië, en het zou niet in me opkomen om dit tegen een Pool te zeggen. Nooit eerder bij stilgestaan: dat je je bij de simplificatie van een taal aanpast aan de culturele achtergrond van de toehoorder.
Ewoud Sanders
Mijn vader z’tsl reisde ergens in 1982 naar New York om mijn zusje op te zoeken die daar toen studeerde. Hij maakte daarna met haar een reis door de VS. Hij had net een kleine dictafoon aangeschaft en heeft de hele reis kleine stukjes commentaar ingesproken. Die hebben we pas na zijn overlijden (2005) teruggevonden en daarop kwamen we de uitdrukking tegen die we absoluut nog niet kenden: “Mijn koffer heb ik net aan een grote zwarte neger afgegeven. Hij verzekert dat ik hem in mijn hotel terug zal krijgen. Nah, zijn mond zal koekjes eten…” Dank voor uw verhelderende column!
“Atten” komt volgens mij inderdaad van “ad fundum”. Het bijbehorende gezegde is “adje zeggen adje doen”, wat inhoudt dat men niet dient te bluffen over het achterover tikken van een glas bier.